Hangul: koreys alifbosi va unlilar
Hangul tarixi, asosiy unlilar, «y» li unlilar
Koreys yozuvi — Hangul (한글). Uni XV asrda qirol Sejong va uning olimlari yaratgan (1443-yilda yaratilib, 1446-yilda e'lon qilingan). Maqsad — oddiy xalq ham oson o'qiy olishi edi. Hangul juda mantiqiy: bir necha kunda o'qishni o'rganish mumkin.
Hangul — alifbo: har harf bitta tovush. Lekin harflar qatorga emas, bo'g'in bloklariga yig'iladi (2-dars).
Asosiy unlilar
Unlilar uchta element asosida qurilgan: ㆍ (osmon), ㅡ (yer), ㅣ (inson).
| Harf | O'qilishi | Eslab qolish |
|---|---|---|
| ㅏ | a | tayoqcha, o'ngga chiziq |
| ㅓ | eo (ochiq «o», «ɔ») | chapga chiziq |
| ㅗ | o | yuqoriga chiziq |
| ㅜ | u | pastga chiziq |
| ㅡ | eu (lablarni cho'zib «i») | yotgan chiziq |
| ㅣ | i | tik chiziq |
| ㅐ | ae («e» ga yaqin) | ㅏ + ㅣ |
| ㅔ | e | ㅓ + ㅣ |
💡 Hozirgi koreys tilida ㅐ va ㅔ deyarli bir xil talaffuz qilinadi.
«Y» li unlilar: ikkinchi chiziq qo'shiladi
| Oddiy | + chiziq | O'qilishi |
|---|---|---|
| ㅏ a | ㅑ | ya |
| ㅓ eo | ㅕ | yeo |
| ㅗ o | ㅛ | yo |
| ㅜ u | ㅠ | yu |
Qoida juda oddiy: bitta qo'shimcha chiziq — oldiga «y».
Yozilish tartibi
Harflar yuqoridan pastga va chapdan o'ngga yoziladi. Unli harf o'zi yolg'iz turmaydi — oldida doim undosh bo'ladi; tovushsiz undosh ㅇ shu uchun ishlatiladi: 아 (a), 오 (o), 우 (u), 이 (i).
아이 a-i bola
오이 o-i bodring
우유 u-yu sut
여우 yeo-u tulki